مرد خليفه رياست مسلمين را در شام بعهدهء عمرو بن العاص واگذاشت . فتح مصر در 19 و 20 عمرو بن العاص به علت شهرت آبادى و ثروت مصر عشق غريبى بفتح آن ديار و حكومت بر سرزمين فراعنه داشت به همين نظر چون ميدانست كه عمر به اين امر رضا نخواهد داد بدون آنكه از خليفه اجازه‌اى حاصل كند با عدّه‌اى سپاهى از طريق حاشيهء بحر مديترانه و شبه جزيرهء سينا عازم مصر شد . همين كه خبر حركت عمرو عاص بعمر رسيد از آنجا كه خليفه از تشتت مسلمين و بسط فوق العادهء دولت ايشان ترس داشت نامهء توبيخى بعمرو نوشت و به او امر كرد كه اگر قبل از وصول نامه بمصر وارد نشده بشام برگردد . عمرو عاص زياد باخطار خليفه اهميتى نداده در سال 19 هجرى بهمراهى زبير ابن العوّام بسرزمين مصر قدم گذاشت و در دامنهء جبل المقطّم بر سپاهيان حكمران رومى آن مملكت غلبه يافته بوادى نيل رسيد و از آن راه عازم اسكندريه شد و پس از چهارده ماه محاصره بر آن شهر كه امّ البلاد مصر و بزرگترين بنادر مديترانه در آن ايام بود مسلط گرديد و لشكر اسلام بر قسمتى از قطعهء افريقا نيز دست يافتند . به اين ترتيب عرب كه بلاد اصليشان بر ساحل شرقى درياى احمر قرار داشت ساحل شرقى آن را هم تحت اختيار آوردند و بين حجاز و مصر رابطهء دريائى دايم داير گرديد . عمرو عاص سراسر مصر و برقه را به سهولت فتح كرد و در سال 22 بطرابلس غرب حاليه رسيد و ميخواست كه بتونس حمله كند ليكن خليفه به او امر اكيد داد كه ديگر جلو نرود و از فتح تونس صرف‌نظر نمايد . قتل عمر در ذى الحجّه سال 23 عمر خليفهء ثانى را روزى در حين نماز يكى از ايرانيان كه فيروز نام و ابو لؤلؤ كنيه داشت و غلام مغيرة بن شعبه بود با خنجرى ضربت زد و خليفه شش روز بعد به همان زخم مرد و او را در جنب پيغمبر و ابو بكر به خاك سپردند . مدّت خلافت عمر ده سال و شش ماه و هشت روز بود و او در اين مدّت قليل علاوه بر فتح ممالك وسيعى كه تسخير آنها براى كمتر كسى در اين ظرف زمان ميسر